Cataract: wat is het?

De doorschijnende lens van het menselijk oog bevindt zich achter de pupil. De functie van deze lens is om het licht te concentreren op de retina zodat de beelden scherp te zien zijn. De optische zenuw brengt dan de beelden over naar de hersenen.
Er wordt gesproken van cataract wanneer de lens opaak wordt en de beelden troebel worden.

De oorzaken
De meest voorkomende oorzaak van cataract is het ouder worden. De gebruikelijke proteïne structuur van de lens verandert en de lens wordt troebel. Het grootste gedeelte van de cataract patiënten zijn ouder 60 jaar.
In 5% van de gevallen zijn er andere oorzaken voor cataract.
- metabole aandoeningen, bijvoorbeeld diabetes;
- oogziekten, bijvoorbeeld glaucoom of oogontstekingen (iritis, enz.);
- frequent gebruik van verschillende soorten medicaties, bijvoorbeeld cortisone;
- erfelijkheid;
- trauma, bijvoorbeeld een slag op het oog of bestraling.

De symptomen
De manier waarop cataract het dagelijks leven kan beïnvloeden hangt af van patiënt tot patiënt. Dit is ook voor de evolutiesnelheid van de cataract aandoening. Het ene oog kan meer beschadigd zijn dan het andere. In het begin is het nog mogelijk om het zicht van de patiënt te corrigeren met een brilcorrectie. In sommige gevallen kan het leesvermogen verbeteren terwijl het zicht in de verte minder wordt. In overige gevallen ontwikkelt er zich dubbel zicht. De patiënten worden meestal gevoeliger voor het licht. ’s Nachts worden lichtpunten waziger en bijvoorbeeld rijden met de auto steeds gevaarlijker.
In een later stadium wordt het zicht van de patiënt steeds meer troebel en is het net of men zou kijken door een waterval ! - daarom ook de naam “cataract”.

De diagnose
De diagnose wordt door de oogarts gedaan na een grondig oogonderzoek met onder andere een microscopisch onderzoek met een spleetlamp . Dit alles om met zekerheid te kunnen zeggen dat cataract wel de oorzaak is van het verminderde zicht en om andere oogziekten uit te sluiten.

De behandeling
Er bestaat geen plaatselijke of algemene behandeling die cataract kan voorkomen en / of behandelen. De enige mogelijke behandeling is een chirurgische operatie waarbij men de troebele lens van de patiënt verwijdert en vervangt door een kunstlens of lensimplant.
(zie foto cat pre-op + postop)
Het is de patiënt die moet bepalen - in overleg met de oogarts - in welke mate zijn zicht de kwaliteit van zijn dagelijks leven en welzijn beïnvloedt (lezen, rijden, tv kijken) om over te gaan tot de operatie. Bij het nemen van zijn beslissing, dient de patiënt een balans op te maken tussen de voordelen van het herstellen van zijn zicht en het kleine risico op complicaties die kunnen voordoen tijdens deze behandeling.
De cataract operatie is waarschijnlijk een van de meest uitgevoerde operatie bij de mensen. De slaagkansen zijn zeer hoog : bij 98 % van de patiënten stelt men een duidelijke verbetering vast van het zicht.
Patiënten van elke leeftijd kunnen geopereerd worden van cataract. De graad van ernst van cataract verschilt ook van patiënt tot patiënt.

Operatie is voornamelijk dringend wanneer cataract een zwelling van de lens veroorzaakt wat kan leiden tot een verhoogde oogdruk, ernstige pijn en zelfs blindheid.

Het preoperatief onderzoek
De sterkte van de kunstlens die moet ingebracht worden, wordt gemeten door middel van een oog-echografie (biometrie). Deze is gekoppeld aan een specifiek computerprogramma.
De huisarts van de patiënt zal moeten vaststellen of er contra-indicaties kunnen zijn bij het ondergaan van deze ingreep onder plaatselijke verdoving. Steeds zal doormiddel van een elektrocardiogram en een routine bloedonderzoek gedaan worden, indien deze nog niet gebeurd zijn de laatste 6 maanden.

     

De verdoving
De meeste cataract operaties worden verricht onder lokale verdoving, door middel van druppels.
Dr. Vryghem was - in 1996 - één van de eerste oogchirurgen om deze methode toe te passen en ook om deze systematisch te gebruiken. De druppels worden toegediend net voor de operatie.
De patiënt beseft wel dat de chirurg bezig is maar voelt geen pijn. Patiënten die erg zenuwachtig zijn kunnen een kalmeermiddel nemen.
In enkele bijzondere gevallen kan de verdoving gebeuren via inspuiting. Algemene verdoving wordt alleen gedaan bij grote uitzonderingen zoals bv. psychiatrische patiënten.

Daghospitaal of hospitalisatie
De meeste cataractoperaties gebeuren in het ziekenhuis, waarbij de patiënt een half uur voor de ingreep aankomt en een half uur erna weer vertrekt. Eén of twee checks worden gepland in de week na de ingreep om zeker te zijn dat alles goed gaat en dat er geen infectie optreedt.
In speciale gevallen kan men hospitalisatie overleggen. De patiënt komt dan de middag voor de operatie binnen en vertrekt 2 dagen later. Twee controleonderzoeken worden uitgevoerd tijdens dit verblijf.

De organisatie van de ingreep
Het oog wordt ontsmet door antibiotische druppels die door de patiënt zelf zal worden toegediend gedurende 3 dagen voor de operatie.
De pupil van het te opereren oog zal gedilateerd worden 21/2 uur voor de ingreep door middel van druppels toegediend door de patiënt zelf.
De operatie gebeurt in een steriele kamer. De huid rond het oog zal ontsmet worden en er worden steriele doeken over gelegd.
De ingreep zelf duurt 10 tot 15 min. De patiënt dient tijdens de operatie naar het licht van de operatiemicroscoop te fixeren.
Een doorschijnend beschermkapje is niet onmiddellijk nodig na de operatie maar moet ’s nachts wel opgedaan worden gedurende 1 week na de operatie.

Het postoperatieve zorgen
Antibiotica en druppels tegen ontsteking moeten toegediend worden door de patiënt tot zes weken na de ingreep. De patiënt moet rechtstreeks contact met het oog vermijden, niets zwaar tillen en stofferige omgevingen vermijden.
In de meeste gevallen zal het vertegezicht van de patiënt goed zijn zonder het dragen van een bril; voor het lezen zal een bril wel nodig zijn. In het begin zal de patiënt met een tijdelijke en goedkope leesbril gebruiken. Een voorschrift voor definitieve glazensterkte zal gemaakt worden na 6 weken.

Het resultaat op lange termijn
Bij één derde van de patiënten kan het lenskapsel opaak worden maanden of jaren na de operatie: dit wordt secundair cataract, nastaar of achterste kapsel opacificatie genoemd. De navolg behandeling bestaat er in een opening te maken in het troebele lenskapsel (capsulotomie) door middel van een YAG-laser, waardoor het zicht reeds verbetert vanaf de volgende dag.